Skip to content

DE GESCHIEDENIS VAN DE GROOTSTE PRIVATE BROUWER VAN OOSTENRIJK DEEL 3

Wij werken voor Stiegl, de grootste private bierbrouwerij van Oostenrijk. Om mij zo goed mogelijk in te leven in de context van dezemooie opdrachtgever, lees ik het boek ‘Auf ein bier mit John Maynard Keynes’ geschreven door de huidige directeur – eigenaar Heinrich Dieter Kiener. Hij staat inmiddels ruim 25 jaar aan het hoofd van de Stieglbrouwerij in Salzburg. Als ondernemer hecht hij grote waarde aan traditie en duurzaamheid.  Maar een familiebedrijf van meer dan 100 jaar oud heeft niet alleen te maken met traditie en continuïteit, maar ook met actuele ontwikkelingen. Met Heinrich Dieter Kiener staat inmiddels de vierde generatie aan het hoofd van de Stieglbrouwerij. Hij kijkt in zijn nieuwe boek terug op de veelbewogen geschiedenis van een unieke Oostenrijkse brouwerij. Kiener is zich bewust dat de geschiedenis zich alleen laat begrijpen in de historische context van de gebeurtenissen, de tijdgeest en de economische en zakelijke ontwikkelingen. In het boek spreekt een nieuwsgierig mens die open staat voor gedachten en ideeën van filosofen en economen, die geïnteresseerd is andere culturen. En die daarbij vooral op zoek gaat naar het antwoord op de vraag hoe we bewuster kunnen produceren en consumeren.

Wat ik lees vat ik samen voor degene die net als ik geïnteresseerd is in de mens achter de ondernemer – Jan Hiemstra

Hoofdstuk 4 Duurzaamheid

Kiener vergelijkt de populariteit van het begrip duurzaamheid met een rit door de mist. Zo nu en dan doemt er iets uit de mist op, het wordt steeds scherper naarmate je dichterbij komt, maar verdwijnt daarna weer zoals het gekomen is. Duurzaamheid is een buzzword dat te pas en te onpas wordt gebruikt. Dat ergert Kiener. Hij maakt in hoofdstuk 4 duidelijk dat duurzaamheid wat hem betreft geen voorbijgaande trend is. Hij verwijst naar de 17e eeuwse Hans Carl Von Carlowitz. Hij beschreef bijna 300 jaar geleden de natuur in Europa en de manier waarop er destijds met bossen en landbouwgebied werd omgegaan. Hij sprak al van bedreiging van bossen en oerwouden en het belang van herstel en behoud. Vervolgens verwijst Kiener naar een voorbeeld uit de 13e eeuw en de oproep van Heinrich Vll aan de bevolking van Nürnberg de beschadigde en gekapte bossen rond de stad te herstellen. Duurzaamheid is dus niet een onderwerp van de 21e eeuw, een hype die wel weer overwaait. Wat Kiener betreft is duurzaamheid een kwestie van ‘de natuur niet meer ontnemen, dan we kunnen teruggeven of op natuurlijke wijze terug kunnen winnen’. Die visie is onlosmakelijk verbonden met de bedrijfsvoering van Stiegl. De brouwer legt ieder jaar verantwoording af in haar ‘duurzaamheidsbericht’. Stiegl betrekt alle noodzakelijk grondstoffen uit de regio en het productieproces is erop gericht geen afval te produceren. Reststoffen worden verwerkt in meststof voor de landbouw of als biobrandstof gebruikt. Warmte die vrijkomt bij het productieproces wordt opgevangen en hergebruikt. En koolzuur wordt teruggewonnen en opnieuw gebruikt. De zorgvuldige selectie van grondstoffen en keuze van leveranciers en hun verbouwmethoden zijn niet alleen belangrijk voor de hoge productkwaliteit maar vooral ook voor de natuur die de brouwerij omringt.

Hoofdstuk 5 de schoonheid van eenvoudige dingen

In hoofdstuk 5 introduceert Kiener het begrip ‘Wabi-Sabi’. Wabi-Sabi komt uit Japan. Wabi verwijst naar het eenvoudige, landelijke, traditionele. Een hut met een rieten dak of een oude boerderij. Wabi heeft te maken met harmonie, vrede en rust. In poëtische zin duidt het op niet materialistisch, tevreden, bescheiden en in harmonie met de natuur. Sabi betekent letterlijk: gerijpt door gebruik, sluit alles uit dat nieuw, glimmend en glanzend is. Het begrip Wabi-Sabi heeft in de loop der tijd een betekenisverandering ondergaan waardoor er niet een eenduidige definitie van bestaat. Aan de hand van diverse voorbeelden probeert de auteur duidelijk te maken wat voor gevoel ermee wordt bedoeld. Wanneer men een oude boerderij betreedt, is het de atmosfeer, de geschiedenis, de sporen die voorgaande generaties hebben achtergelaten, de bewijzen dat er is geleefd. Het hout is donker geworden. De traptreden uitgesleten, het tafelblad gegroefd en getekend en de lievelingsplek van de boer is duidelijk zichtbaar. Het zijn al die kleine dingen die de herinneringen levendig houden. Dat is een soort van schoonheid die inspireert.

En daarmee komt Kiener terug op duurzaamheid. Om duurzaam te kunnen ondernemen is het essentieel om het bestaande naar waarde te schatten en zich bewust te zijn van de ermee verbonden geschiedenis. In de ‘wegwerpmaatschappij’ waarvan wij deel uitmaken, is de geschiedenis steeds minder zichtbaar. “Mijn vader hield mij altijd voor dat het beter is een keer een goed stuk kleding te kopen dat jaren meegaat dan heel vaak iets nieuws van inferieure kwaliteit” aldus Kiener. Hij hekelt de ‘wegwerpmaatschappij’ die we met elkaar hebben gecreëerd. Het is meestal niet de functionaliteit van een apparaat dat een steeds kortere levensduur heeft, maar de vormgeving bepaalt steeds vaker wanneer we een apparaat vervangen. En de reclame die ons willen laten geloven dat ons leven haar waarde verliest als we niet blijven consumeren.Kiener_Cover

Hoe is het zover gekomen? De steedse kortere innovatiecycli in met name de IT branche. Binnen 18 maanden is een nieuw product verouderd en achterhaald door een nieuwe versie of variant. En diezelfde korte periode is de waarde van het product tenminste voor de helft in waarde gedaald. We beginnen het als normaal te beschouwen dat dingen hun waarde snel verliezen en steeds goedkoper worden.

Apple maakte in het eerste kwartaal van 2014 een onvoorstelbare winst bekend. Drie maanden lang had het bedrijf 34.000 IPhone’s per uur verkocht. En dat kwam niet door de lage prijs. In tegendeel. Apple verkoopt een ‘gevoel’ dat niet meer in verhouding staat tot de materiële waarde. Dat gevoel staat in geen enkele relatie meer tot de basisbehoeften in het leven. Sterker nog. Wij schatten grondstoffen niet meer naar waarde en verwachten dat producten in de supermarkt steeds goedkoper worden en dat terwijl we voor luxe goederen steeds meer bereid zijn te betalen. Kijk maar op de kassabon: boter, brood, melk, worst en kaas zijn ongelooflijk goedkoop.

Hetzelfde effect zien we op het gebied van arbeid. Fysieke arbeid wordt veel slechter betaald dan kenniswerk. Hier komt Dieter Kiener terug op Wabi-Sabi. De dingen in een ander perspectief zien. Het naar de werkelijke, juiste waarde schatten en het ook zo behandelen en gebruiken. In onze westerse wereld is onzekerheid een zwakte en draait alles in ons deel van de wereld om snelheid en efficiency. Socrates zei ooit: ik weet dat ik niets weet. Juist erkenning dat het ons in het leven vaak aan kennis ontbreekt, maakt ons bescheiden. En dat is Wabi-Sabi. Bescheiden leven, leren, tevreden zijn en genieten van ieder ogenblik in het leven. Zo eenvoudig is het.

Het onderzoeken en bestuderen van andere culturen, zet ons aan het denken. Het helpt ons weer oog te ontwikkelen voor de eenvoudige dingen in het leven, tevreden te zijn met de basisbehoeften. Wabi-Sabi staat lijnrecht tegenover onze wegwerpmentaliteit, verspilling van grondstoffen en de steeds kortere levenscycli van producten. Als wij de dingen niet leren weer naar hun werkelijke waarde te schatten, wanneer we alleen nog maar oud en nieuw onderscheiden, vinden we geen werkelijke bevrediging.